Home Các số bản tin Những vướng mắc trong việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Những vướng mắc trong việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Email In PDF.
Hiện nay trong cả nước nói chung, tỉnh Khánh Hòa nói riêng, công tác thực hiện việc bồi thường hỗ trợ tái định cư đang gặp nhiều vướng mắc về thủ tục pháp lí và nhận thức đẫn đến chậm tiến độ thực hiện theo kế hoạch.

Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực từ ngày 01/7/2004 đến nay đã được tám năm. Tuy nhiên để thực hiện điều 41 Luật Đất đai 2003, Luật số 38 điều chỉnh, sửa đổi một số Luật, trong đó có Luật Đất đai, Chính phủ đã ban hành các Nghị định như NĐ 181, NĐ 197, NĐ 84, NĐ 17, NĐ 198, NĐ 69 để hướng dẫn thi hành Luật; đồng thời các Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tài chính cũng đã ban hành một loạt các thông tư hướng dẫn thực hiện các Nghị định tạo hành lang pháp lí cho các địa phương, tổ chức, cá nhân thực hiện việc bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với Dự án đầu tư và bồi thường theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu tư. Nhiệm vụ này được nhà nước giao cho Tổ chức Phát triển quỹ đất (PTQĐ) thực hiện.

Qua tám năm (từ năm 2003 đến 2012) thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BTHTTĐC) theo các quy định của Luật Đất đai năm 2003, các Nghị định của Chính phủ và các Thông tư hướng dẫn của các Bộ, thực tế đến nay cho thấy hiệu quả thực hiện chưa đáp ứng được mục đích, yêu cầu và kế hoạch đề ra để phát triển kinh tế, xã hội của đất nước nói chung và các địa phương trên toàn quốc nói riêng. Có thể sơ bộ khái quát một số vướng mắc về nội dung quy định của Pháp luật và việc nhận thức các nội dung đó của các địa phương, người tổ chức thực hiện BTHTTĐC như sau:

1.Nhận thức về người thực hiện BTHTTĐC

Theo quy định của NĐ 197, NĐ 69 của Chính phủ thì người tổ chức thực hiện BTHTTĐC gồm hai tổ chức thực hiện độc lập với những nguyên tắc khác nhau để tham mưu cho UBND cấp huyện: Hội đồng BTHTTĐC cấp huyện thực hiện đối với Dự án đầu tư và Tổ chức PTQĐ thực hiện theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được Nhà nước giao. Tuy nhiên, hiện nay đa số cấp huyện (huyện, thành phố) đều thành lập Hội đồng BTHTTĐC đối với việc Bồi thường, giải phóng mặt bằng theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất do UBND tỉnh giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất cấp tỉnh (Trung tâm) thực hiện. Trong đó, Phó Chủ tịch UBND cấp huyện làm Chủ tịch Hội đồng, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường làm Phó Chủ tịch Hội đồng và Giám đốc Trung tâm làm Ủy viên. Trong trường hợp này, việc thành lập Hội đồng BTHTTĐC và việc xác định vai trò, vị trí của Giám đốc Trung tâm được coi như Chủ đầu tư, đơn thuần là người thừa hành, giúp việc cho Chủ tịch Hội đồng là không đúng quy định nêu trên. Điều đó dẫn đến việc thực thi công việc không chủ động, làm chậm tiến độ thực hiện theo kế hoạch tỉnh giao. Hơn nữa, việc phân định chức trách, quyền hạn của Chủ tịch Hội đồng không rõ ràng; thường thì Chủ tịch Hội đồng thể hiện vai trò Phó Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định toàn bộ nội dung, kế hoạch và phương thức thực hiện BTHTTĐC.

2. Nhận thức về Phương án BTHTTĐC

Khi thực hiện Dự án đầu tư, Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định phương án tổng thể BTHTTĐC là một nội dung của dự án: khi cấp thẩm quyền phê duyệt dự án đầu tư tức là đã phê duyệt phương án tổng thể với nội dung phương án tương đối đơn giản (chỉ cần Chủ đầu tư, tư vấn lập Dự án - lập không phải thẩm định riêng) và nguồn vốn đã được xác định trong dự án đầu tư đã được phê duyệt. Đối với trường hợp Tổ chức PTQĐ thực hiện BTHTTĐC theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất mà không có dự án đầu tư vẫn phải thực hiện hai bước phương án tổng thể và phương án chi tiết riêng biệt; cả hai loại phương án đều phải lập phương án, Hội đồng BTHTTĐC họp xét, các cơ quan chuyên môn thẩm định và cấp thẩm quyền phê duyệt thành hai lần làm chậm tiến độ thực hiện BTHTĐC.

3. Việc thẩm định, phê duyệt Phương án BTHTTĐC

Theo quy định tại NĐ 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ quy định việc phê duyệt Phương án BTHTTĐC (Phương án chi tiết) gồm ba bước cơ bản: lập phương án chi tiết (Chủ đầu tư hoặc Trung tâm lập); Cơ quan Môi trường - Tài nguyên cấp huyện chủ trì thẩm định và trình UBND cấp huyện; UBND cấp huyện phê duyệt phương án BTHTTĐC. Tuy nhiên trong thực tế, UBND cấp huyện quy định thêm một bước nữa là Hội đồng BTHTTĐC họp xét từng đối tượng bị giải tỏa. Bước này tốn rất nhiều thời gian phụ thuộc vào xếp lịch hàng tuần của Phó Chủ tịch kiêm Chủ tịch Hội đồng BTHTTĐC; nếu vì bận nhiều công việc khác của UBND cấp huyện hoặc phải họp xét của nhiều Dự án khác thì việc xếp lịch họp xét trong tháng rất ít, có tháng chỉ được một lần, mỗi lần chỉ được 10 - 20 hộ. Vì vậy, đa số tiến độ họp xét các Dự án (Dự án có vài trăm đến dưới nghìn hộ bị giải tỏa) trong năm đều rất chậm, ảnh hưởng đến tiến độ bồi thường, làm tăng giá trị bồi thường do kéo dài phải điều chỉnh giá bồi thường hàng năm, đồng thời gây bức xúc cho các đối tượng bị giải tỏa nên khiếu nại BTHTTĐC gia tăng.

4. Nguồn vốn BTHTTĐC

Thông tư 107/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định khi bồi thường, giải phóng mặt bằng không có hoạt động xây dựng phải có Dự án BTHTTĐC được cấp thẩm quyền phê duyệt, sau khi thông qua Hội đồng nhân dân thì Kho bạc Nhà nước mới ứng, thanh toán kinh phí BTHTTĐC. Trong khi đó, nhà nước không quy định trình tự, thủ tục, nội dung, định mức và chi phí lập loại Dự án này. Do vậy, Tổ chức PTQĐ và các cơ quan liên quan khi thực hiện rất lúng túng. Bởi không có các cơ sở pháp lí lập Dự án nên Trung tâm không có nguồn vốn BTHTTĐC trong kế hoạch hàng năm của địa phương, mà nhiệm vụ được giao vẫn phải tổ chức thực hiện. Từ đó, việc BTHTTĐC không chủ động, tiến độ thực hiện rất chậm, kém hiệu quả, không đáp ứng được yêu cầu, kế hoạch đã giao, đồng thời tình trạng khiếu nại của các hộ gia đình bị thu hồi đất gia tăng.

5. Quỹ đất tái định cư

Ngoài chính sách BTHTTĐC do Nhà nước quy định, vấn đề tạo quỹ đất tái định cư cũng là một khâu then chốt để đẩy nhanh tiến độ đền bù, giải phóng mặt bằng. Theo quy định tại điều 35 NĐ 69/2009/NĐ-CP thì khi thực hiện BTHTTĐC, Tổ chức PTQĐ có trách nhiệm xây dựng các khu đất, nhà và các điểm tái định cư để chủ động quỹ đất bố trí tái định cư cho các hộ bị giải tỏa.Tuy nhiên thực tế ở địa phương, Tổ chức PTQĐ không chủ động được quỹ đất tái định cư vì không được giao xây dựng khu tái định cư cho Dự án, nên hoàn toàn bị động, phụ thuộc vào quỹ đất tái định cư của cấp huyện. UBND cấp huyện được giao xây dựng các khu tái định cư nên nhận thức về trách nhiệm và mức độ quan tâm tiến độ đầu tư, xây dựng chưa đáp ứng được yêu cầu tái định cư khi Tổ chức PTQĐ thực hiện BTHTTĐC có nhu cầu. Do không đồng bộ giữa việc xây dựng khu tái định cư (UBND cấp huyện) và việc BTHTTĐC (Trung tâm), việc ai người ấy làm, cơ chế phối hơp không đồng bộ, các bên luôn né tránh, trách nhiệm đổ lỗi cho nhau, dẫn đến tiến độ và hiệu quả BTHTTĐC rất hạn chế ảnh hưởng đến kế hoạch chung và nhiệm vụ cấp thẩm quyền giao.

Thiết nghĩ, để tháo gỡ những vướng mắc đã nêu khi tổ chức thực hiện BTHTTĐC, ngoài việc các cơ quan tham mưu cho Chính phủ cần phải tìm hiểu thực tế, nghiên cứu, rà soát và đề xuất cơ chế, chính sách và giải pháp thích hợp nhằm điều chỉnh, sửa đổi các quy định pháp luật cho phù hợp thì chính quyền địa phương các cấp cũng cần vận dụng các văn bản pháp lí linh hoạt, giảm bớt các thủ tục hành chính. Được vậy, việc BTHTTĐC mới đạt được hiệu quả cao, góp phần phát triển khinh tế, xã hội của địa phương.

Nguyễn Ngọc Vóc


Lần cập nhật cuối ( Thứ hai, 27 Tháng 8 2012 14:34 )  
chuyen nha tron goi, binh cuu hoa